Rega jest jedną z większych rzek przymorza, a jednocześnie rzeką, o której długości nie ma jednej liczby. Płynie przez trzy powiaty, sześć miast i dwa sztuczne jeziora, ma osiem małych elektrowni wodnych i szlak kajakowy do samego morza. Ma też dawne koryto, które pokazuje, jak ludzie przestawili jej ujście w XV wieku.

Ile ma kilometrów i skąd wypływa

Wikipedia podaje długość Regi od 167,8 km, przez 172 km, do 199 km. Przyczyną rozbieżności jest według hasła silne meandrowanie: wynik zależy od tego, czy mierzy się samo koryto, czy dno doliny. Pierwsze liczby cytuje raport o stanie środowiska województwa, ostatnią opracowanie naukowe o dolinie Regi w okolicy Łobza. Zlewnia ma według Wikipedii od 2723,3 do 2724,9 km², a średni roczny przepływ przy ujściu w 1997 roku wynosił 21,8 m³/s. Hasło zalicza Regę do dwudziestej czwartej pod względem długości rzeki Polski i do drugiej w województwie zachodniopomorskim pod względem przepływów.

Źródło leży według najnowszych publikacji na wysokości 177,5 m n.p.m., około 0,3 km na południowy wschód od osady Imienko w gminie Połczyn-Zdrój. Nie zawsze tak sądzono. Dawniej za jezioro źródłowe uważano Resko Górne, a rozporządzenie z 1948 roku wciąż pokazuje je jako początek rzeki. Na niemieckiej mapie z 1936 roku oba cieki nazwano Regą. Pierwsza źródłowa wzmianka o rzece jest z 1180 roku, kiedy książę dymiński Kazimierz I nadał klasztorowi w Lund posiadłości nad Regą (Regam fluvium). Według Encyklopedii Pomorza Zachodniego nazwa brzmi tak samo po polsku i po niemiecku, co jest wyjątkiem wśród rzek tego regionu. W 1948 roku, gdy zmieniano nazwy rzek, pozostawiono ją bez zmian.

Miasta nad Regą

Rzeka mija sześć miast. Pierwszy jest Świdwin, gdzie przy zamku Rega przechodzi przez próg wodny pod mostem. Dalej leży Łobez z jedną z elektrowni i Resko, w którym według Encyklopedii Pomorza Zachodniego stoją ruiny zamku Borcków, a dawny młyn pracuje dziś jako elektrownia. W Płotach nad rzeką ulokowano dwa zamki, stary i nowy, a Stary zamek jest jednym z nich; stara część miasta leży w zakolu Regi. W Gryficach nad lewym brzegiem znajduje się Wieża Prochowa, a ostatnim miastem jest Trzebiatów z zabytkowym mostem.

Gryfice i Trzebiatów miały od średniowiecza zagwarantowane prawo połowów i handlu rzecznego: Gryfice w przywileju miejskim z 1262 roku, Trzebiatów z 1287 roku. Według Wikipedii dostęp do morza przyspieszył rozwój obu miast, ale doprowadził też do sporów. W 1317 roku norbertanie z Białobok zagrodzili rzekę tamą, co przerwało żeglugę, i Gryfice wygrały z nimi proces przed sądem w Szczecinie (1326-1328). W XV wieku spierały się z Trzebiatowem o cła, a w 1449 roku Trzebiatów próbował zablokować rzekę palami i wałem ziemnym.

Elektrownie wodne i dwa jeziora zaporowe

Według Wikipedii nad Regą działa osiem małych elektrowni wodnych o łącznej mocy około 2,6 MW, a dziewiąta stoi na bocznym ramieniu Młynówki w Trzebiatowie. Wymienia je tak: Prusinowo, Łobez, Resko, Żerzyno, Likowo, Płoty, Rejowice i Trzebiatów. Część wykorzystuje dawne młyny, jak w Resku i Łobzie. Tabela w tym haśle podaje lata uruchomienia: Prusinowo 1900, Płoty 1905, Likowo 1923, Rejowice 1925, Trzebiatów (starsza) 1927, Trzebiatów II 2002. Dla Łobza, Reska i Żerzyna lat nie ma.

Dwie z elektrowni mają zapory ziemne, a przed nimi leżą jeziora zaporowe. W Lisowie budowa elektrowni Likowo trwała według Wikipedii w latach 1922-1924 i dała Jezioro Lisowskie o objętości 1,5 mln m³. W 1925 roku pod Smolęcinem uruchomiono Rejowice, a przed nią powstało większe Jezioro Rejowickie, 4,6 mln m³. Rejowice są największą na Redze elektrownią, o mocy 1,6 MW.

Elektrownie mają swoją cenę w rybach. Według Wikipedii do Regi na tarło wpływają łosoś i troć wędrowna, ale łososie dochodzą tylko w okolice Jeziora Rejowickiego, bo dalej zatrzymują je zapory. Badania z 1994 roku dały straty ryb na turbinach: w Rejowicach 47,2-55,4 procent, w Trzebiatowie 48,6-56,8 procent, a na dużej turbinie w Płotach 5,4-6,4 procent. Wyższe piętrzenie i szybsze obroty oznaczały większe straty.

Dawne koryto i ujście w Mrzeżynie

Dzisiejsze ujście jest młode. Według Wikipedii w 1457 roku trzebiatowianie, przy współpracy klasztoru w Białobokach, przekopali przez nadmorskie wydmy nowe, krótsze koryto i założyli tam nowy port. Wcześniej rzeka skręcała i biegła równolegle do brzegu morza aż do jeziora Resko Przymorskie. Dawny bieg to Stara Rega, dziś ciek o stojącej wodzie, uregulowany wałami i stacjami pomp. Zaczyna się tuż przed Mrzeżynem, a wodę ze starego koryta przepompowuje się do rzeki. Wikipedia wymienia też inną strugę o nazwie Stara Rega, lewy dopływ koło Świdwina, i trzeba je odróżniać.

Rega kończy bieg między dwoma falochronami, a jej ujściowy odcinek jest akwatorium portu Mrzeżyno, z którego korzystają kutry i małe jachty. Dolny bieg jest według tego samego hasła silnie przekształcony melioracjami, a rzeka płynie tu między wałami przeciwpowodziowymi. Przy ujściu stoi port w Mrzeżynie. W kwietniu 2008 roku w Trzebiatowie Rega przekroczyła cztery metry, a przepływ w tydzień wzrósł z 38,1 do 91,1 m³/s.

Szlak kajakowy do morza

Przewodnik PTTK i PZKaj ocenia według Wikipedii szlak Regi jako jeden z ładniejszych w Polsce. Szlak jest łatwy, choć miejscami uciążliwy w górnym i środkowym biegu. Od Sławy do ujścia jest dziesięć nieuniknionych przenosek, wynikających z elektrowni i nisko wiszących mostów. Spływ Regą do morza, organizowany przez PTTK w lipcu, miał do 2007 roku czterdzieści edycji na dystansie 147 km. Wzdłuż szlaku pojawiły się też przystanie kajakowe w Płotach, Gryficach, Trzebiatowie i Mrzeżynie.