Pasztecik szczeciński to smażone ciasto drożdżowe z nadzieniem, najczęściej mięsnym, podawane zwykle z czerwonym barszczem. Wikipedia uznaje go za jeden z symboli miasta. Jego początki wiążą się z maszyną produkcji radzieckiej, ale źródła różnie opisują, jak i przez kogo trafiła do Szczecina.

Maszyna zbudowana dla wojska

Encyklopedia Pomorza Zachodniego pisze o radzieckiej maszynie „dla prigotowlenia pirożków”, ważącej około tony i wymyślonej dla armii: miała błyskawicznie karmić żołnierzy nawet w trudnych warunkach poligonowych. Według instrukcji potrafiła zrobić ponad 600 pirożków na godzinę. Wikipedia podaje typ urządzenia: automat do produkcji pierożków AŻZP-M, przeznaczony pierwotnie do masowego żywienia żołnierzy na poligonach.

Dwie wersje, skąd maszyna wzięła się w Szczecinie

Encyklopedia Pomorza Zachodniego twierdzi, że trzy takie maszyny stały razem z radzieckimi jednostkami wojskowymi w Szczecinie i że stamtąd trafiły do spółdzielni Społem. Rok 1969 jest tam datą, w której powstał pomysł użycia maszyny w gastronomii.

Wikipedia opisuje to inaczej. Według niej maszynę kupił w 1966 roku na Międzynarodowej Wystawie Sprzętu Gastronomicznego w Warszawie Władysław Ostrowski, ówczesny zastępca dyrektora do spraw gastronomii w Wojewódzkim Zjednoczeniu Przedsiębiorstw Handlowych w Szczecinie. W latach 1967-1969 zespół technologów i piekarzy tego zjednoczenia miał opracować własną recepturę ciasta i farszu, bo przepisy dołączone do wojskowej instrukcji opierały się na podrobach. Wikipedia dodaje, że w październiku 2019 roku, po dyskusji zapoczątkowanej przez córkę Ostrowskiego i po dziennikarskim rozeznaniu lokalnych rozgłośni radiowych, historię powstania potrawy oficjalnie skorygowano i przywrócono pamięć o jego roli. Hasło Encyklopedii Pomorza Zachodniego tej roli nie wymienia.

Skąd nazwa pasztecik

Według Encyklopedii Pomorza Zachodniego nazwę wymyślono w 1969 roku w Społem. Rosyjskie „pirożki” po spolszczeniu stałyby się pierożkami, a to, co smażyła wojskowa maszyna, zupełnie ich nie przypominało. Farsz był za to mielony drobno, jak w pasztecie, więc słowo „pasztecik” pasowało. Autorką nazwy ma być ówczesna technolożka żywienia Społem, wspólnie z kierownictwem spółdzielni. Wikipedia zapisuje tylko, że nazwa „pasztecik” narodziła się w tym samym okresie, w zespole zjednoczenia handlowego, i nie wskazuje autora.

Bar przy alei Wojska Polskiego

Obie encyklopedie zgadzają się, że pierwszy bar uruchomiono w 1969 roku przy alei Wojska Polskiego, naprzeciwko kina Kosmos. Wikipedia precyzuje, że był to październik. Wikipedia mówi, że prowadziło go zjednoczenie handlowe, a w 1970 roku przejęło Społem. Encyklopedia Pomorza Zachodniego pisze o Społem od początku.

Rozbieżność dotyczy też adresu. Według Wikipedii pierwszy lokal mieścił się pod numerem 11, a w 1975 roku pod numerem 46, naprzeciwko hotelu Gryf, otwarto kolejny bar. Pierwszy lokal wyburzono pod koniec lat 80. w związku z planowanym zburzeniem pawilonów, po czym najstarszy bar miał przenieść się pod numer 46. Encyklopedia Pomorza Zachodniego opisuje to nieco inaczej: lokal przy hotelu Gryf był najpierw filią pierwszego baru, a po wyburzeniu pawilonów przy kinie stał się samodzielnym barem i jego kontynuacją. W obu wersjach bar działa pod numerem 46, a według Wikipedii zachował wystrój z czasów PRL. Encyklopedia Pomorza Zachodniego dodaje, że paszteciki smaży się tam na tej samej maszynie od 1969 roku.

Drugi bar, według obu źródeł, otwarto na przełomie lat 1973 i 1974 przy ulicy Wielkiej, dziś Wyszyńskiego. Wikipedia zapisuje, że w 1990 roku został on sprywatyzowany, a bar przy alei Wojska Polskiego wykupiła w 1993 roku jego dotychczasowa kierowniczka. Encyklopedia Pomorza Zachodniego również pisze o wykupie baru przy alei Wojska Polskiego w 1993 roku przez dotychczasową kierowniczkę.

Lista produktów tradycyjnych i Dzień Pasztecika

Według Wikipedii w 2008 roku Urząd Marszałkowski województwa zachodniopomorskiego zaproponował wpisanie pasztecika na listę produktów tradycyjnych. Plik listy opublikowany przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi na stronie gov.pl pokazuje wpis z datą 13 grudnia 2010 roku: województwo zachodniopomorskie, kategoria „Gotowe dania i potrawy”. Tego samego dnia na listę trafił paprykarz szczeciński.

W październiku 2015 roku, jak pisze Wikipedia, władze województwa ogłosiły, że 20 października będzie obchodzony jako Dzień Pasztecika Szczecińskiego. Wikipedia łączy tę datę z rocznicą otwarcia pierwszego baru.