Borowina z 1895 roku i zakład leczniczy

Trzcińsko-Zdrój leży nad Rurzycą, na Pojezierzu Myśliborskim, około 12 km na wschód od Chojny. Przez większość swojej historii było rolniczym miasteczkiem Nowej Marchii, a niemiecka nazwa Schönfließ (w późniejszej formie Bad Schönfließ) brzmiała zwyczajnie, bez uzdrowiskowego dodatku. Zmieniło to odkrycie z końca XIX wieku.

Według Wikipedii w 1895 roku miejscowy lekarz odkrył w okolicy pokłady torfu borowinowego, dzięki czemu Trzcińsko stało się miejscowością uzdrowiskową. Hasło podaje, że najpierw założono kąpielisko, a następnie zakład leczniczy, do którego mieli przyjeżdżać chorzy z całej północnej Europy. Według tego samego hasła miasto otrzymało wtedy tytuł Zdrój. Nazwiska lekarza, dokładnej daty otwarcia zakładu ani liczby kuracjuszy hasło nie podaje, więc nie ma podstaw, by je dopowiadać.

Materialnym śladem tamtych lat jest zespół domu zdrojowego. Rejestr zabytków, cytowany w haśle Wikipedii, wymienia go jako obiekt z przełomu XIX i XX wieku: obejmuje dom zdrojowy, kotłownię, salę gimnastyczną i kuchnię oraz park zdrojowy. Dzisiaj mieści się tam Dom Pomocy Społecznej, więc jest to teren przede wszystkim do obejrzenia z zewnątrz, a nie atrakcja z biletem i godzinami zwiedzania.

Koniec uzdrowiska, ale nie nazwy

Po 1945 roku miasto weszło w granice Polski. Wikipedia pisze, że przejście frontu spowodowało zniszczenia na poziomie 20 procent zabudowy, a w 1948 roku zamknięto dom zdrojowy. Hasło dodaje, że miastu odebrano status uzdrowiska, ale nie podaje, w którym roku to nastąpiło ani jaka była decyzja. Między odkryciem borowiny w 1895 roku a zamknięciem domu zdrojowego w 1948 roku mija ponad pół wieku.

Człon Zdrój przetrwał jednak urzędowo. W 1946 roku rozporządzenie ministrów administracji publicznej i ziem odzyskanych wprowadziło nazwę Trzcińsko Zdrój, zastępującą niemiecką Schönfließ Nm. Bad. Wikipedia zaznacza, że miasto nie utraciło członu Zdrój po odebraniu statusu uzdrowiska. Zapis też miał swoją historię: według tego samego hasła forma z łącznikiem, Trzcińsko-Zdrój, jest urzędowa, a w 2004 roku Rada Języka Polskiego uchwaliła, że dwuczłonowe nazwy miejscowości z członem Zdrój na drugim miejscu pisze się z łącznikiem. Pisownia bez łącznika jest dziś formą potoczną.

Miasto sprzed uzdrowiska

Uzdrowisko było dopiskiem do znacznie starszego miasta. Według Wikipedii początki osady sięgają prawdopodobnie wczesnego średniowiecza, a w 1248 roku biskup kamieński Wilhelm, wizytując templariuszy w pobliskiej Rurce, nadał przywilej zbierania dziesięciny od mieszkańców wsi zapisanej jako Sconenvlete. W centrum powstały kościół i dom kupiecki, który z czasem zaczął pełnić funkcję ratusza. Układ miasta z tamtych czasów pozostaje czytelny do dziś, a rejestr zabytków obejmuje także mury obronne z bramami Myśliborską i Chojeńską oraz basztami.

Dom kupiecki to zalążek dzisiejszego ratusza w Trzcińsku-Zdroju. Rejestr zabytków podaje jako czas powstania drugą połowę XIII wieku, a Wikipedia pisze o przebudowie w XIV wieku i połączeniu dwóch części budynku na przełomie XV i XVI wieku. Wewnątrz zachowała się dawna sala sądowa z renesansową polichromią z XVI wieku. Około stu metrów dalej stoi kościół Matki Bożej Nieustającej Pomocy, wzniesiony według opisu w latach 1260-1280 jako budowla wczesnogotycka i przebudowywany w XIV wieku oraz w latach 1883-1894, czyli tuż przed odkryciem borowiny.

Woda w okolicy: Miejskie i Strzeszowskie

Wikipedia podaje, że Rurzyca wypływa z Jeziora Miejskiego o powierzchni 43,6 ha, a gmina ma jeszcze większe jezioro: Strzeszowskie, około trzech kilometrów od miasta. Według Instytutu Rybactwa Śródlądowego ma ono 127,2 ha powierzchni, średnio 7,4 m głębokości i do 14,2 m w najgłębszym miejscu. Od 2018 roku działa nad nim kąpielisko wyznaczone zgodnie z dyrektywą kąpieliskową, a dawniej, do 1945 roku, jezioro nosiło niemiecką nazwę Grosser See.

Spacer po Trzcińsku-Zdroju najlepiej zaplanować jako obejście murów z rynkiem, parkiem zdrojowym i brzegiem Jeziora Miejskiego. To dobry przystanek na trasie między Chojną a Myśliborzem, a nazwa miasta przypomina o czasach, kiedy główną atrakcją była tu borowina.