Cmentarze i pomniki: Szczecin

Cmentarze i pomniki w Szczecinie: ławeczki, rzeźby na Wałach Chrobrego, pomniki postaci i dawny cmentarz z lapidarium w parku.

Większość tych miejsc można obejrzeć bezpłatnie i bez planowania, bo stoją na placach, skwerach i przy ulicach. Są tu rzeźby z początku XX wieku, pomniki z czasów PRL i najnowsze ławeczki, więc dobrze widać, jak zmieniało się upamiętnianie ludzi i wydarzeń w mieście.

Jakie pomniki w Szczecinie warto zobaczyć najpierw?

Zacznij od rzeźby Herkules walczący z centaurem na tarasie Wałów Chrobrego, a potem przejdź na plac Lotników, gdzie stoi pomnik Bartolomeo Colleoniego. Oba miejsca leżą w śródmieściu i pokazują zupełnie różne oblicza szczecińskiej rzeźby.

Rzeźba Herkulesa to dzieło Ludwiga Manzla z 1916 roku, wykonane z piaskowca. Pomnik Colleoniego to zabytkowa kopia weneckiego pomnika kondotiera z 1909 roku, ustawiona na placu Lotników po powrocie z Warszawy.

Jakie pomniki stoją na Starym Mieście?

Na Starym Mieście znajdziesz kilka pomników związanych z dawnymi władcami i historią miejsca: Fryderyka II, księcia Bogusława X z żoną, Flory i Adama Mickiewicza. Wszystkie stoją na Starym Mieście, więc łatwo je obejrzeć jednym spacerem.

Pomnik Fryderyka II Wielkiego to rzeźba z marmuru odsłonięta w 1793 roku, zaprojektowana przez Schadowa. Nie stoi już na pierwotnym miejscu i od 2015 roku można ją zobaczyć na dziedzińcu Muzeum Narodowego przy ulicy Staromłyńskiej. Przy północno-zachodnim narożniku Zamku Książąt Pomorskich, obok Wieży Dzwonów, stoi pomnik księcia Bogusława X i jego żony Anny Jagiellonki z 1974 roku, dzieło Leonii Chmielnik i Anny Paszkiewicz.

Na placu Orła Białego stoi Posąg Flory, barokowa grupa figuralna z saksońskiego piaskowca: rzymska bogini urodzaju i wiosny z koszem kwiatów i dwoma puttami. Wcześniej stał na attyce pałacu Grumbkowa, a na placu ustawiono go w 1991 roku. Pomnik Adama Mickiewicza przy Placu Mickiewicza w pobliżu Parku im. Stefana Żeromskiego jest dziełem Sławomira Lewińskiego, odsłoniętym 3 maja 1960 roku.

Gdzie w Szczecinie zobaczyć ławeczki i pomniki znanych postaci?

Ławeczki z brązowymi postaciami stoją w kilku dzielnicach, od Turzyna po Głębokie-Pilchowo. To najnowsza warstwa szczecińskich pomników: pochodzi z lat po 2012 roku i przybliża lokalną historię.

Ławeczki

Ławeczka Michała Doliwo-Dobrowolskiego na Turzynie, odsłonięta 10 czerwca 2022 roku, według hasła Wikipedii jest pierwszym na świecie pomnikiem wynalazcy trójfazowego silnika indukcyjnego. Ławeczka Józefa Hallera stoi na skwerze Hallerczyków przed koszarami 12 Brygady Zmechanizowanej i została odsłonięta w 2021 roku. Pomnik Jana Czekanowskiego z 2012 roku w Parku Generała Andersa przedstawia antropologa siedzącego na podróżnym kufrze, w stroju podróżników po Afryce.

Na skraju parku, przy skrzyżowaniu ulic Robotniczej i Dębogórskiej, stoi ławeczka Sophie Caroline Auguste Tilebein. Upamiętnia niemiecką artystkę, która ufundowała wsparcie dla ubogich dziewcząt, a pieniądze na pomnik pochodziły z budżetu obywatelskiego.

Pomniki na Jasnych Błoniach i w Śródmieściu

W Parku Kasprowicza stoi Pomnik Czynu Polaków, stalowa kolumna wysoka na około 22,5 metra, zwieńczona trzema brązowymi orłami. Zaprojektował ją Gustaw Zemła, a odsłonięto ją 3 września 1979 roku. Naprzeciwko stoi Pomnik Jana Pawła II z 1995 roku, poświęcony papieskiej mszy z 11 czerwca 1987 roku na Jasnych Błoniach.

Na placu Szarych Szeregów stoi pomnik marszałka Józefa Piłsudskiego, brązowe popiersie na wysokim cokole, odsłonięte w 2000 roku. Między Bramą Portową a placem Zwycięstwa stoi pomnik Kornela Ujejskiego, brązowe popiersie poety z 1901 roku, które ze Lwowa trafiło do Szczecina w 1956 roku. Pomnik Telesfora Badetki, obelisk z piaskowca z 1999 roku, stoi na skwerze jego imienia przy alei Wojska Polskiego i przypomina komendanta harcerzy.

Jakie rzeźby i pomniki miejskie są w Szczecinie najbardziej zaskakujące?

Są wśród nich pomniki zawodów, bohater książki dla dzieci i konserwa. To pomniki, które tłumaczą miasto przez jego codzienność, nie przez władców i bitwy.

Pomnik Marynarza przy placu Grunwaldzkim w osi alei Jana Pawła II to miedziana rzeźba sternika przy kole sterowym autorstwa Ryszarda Chachulskiego z 1980 roku. Tego samego autora jest Pomnik Kolejarza z 1964 roku przed dworcem Szczecin Główny, z półnagą postacią przy zwrotnicy. Pomnik Króla Maciusia I przy ulicy Rayskiego to granitowa rzeźba bohatera książki Janusza Korczaka z 1961 roku, odsłonięta w Dzień Dziecka.

Na placu Gryfitów leży Pomnik Paprykarza szczecińskiego, instalacja w kształcie częściowo otwartej puszki, odsłonięta 2 października 2020 roku. Przed szpitalem przy ulicy Unii Lubelskiej stoi Pomnik Miłosiernego Samarytanina, piaskowcowa rzeźba Georga Morina z końca lat 30. XX wieku. Na granicy Pogodna i osiedla Zawadzkiego-Klonowica wznosi się Wzgórze Napoleona, kopiec o wysokości około 8 metrów i średnicy u podstawy około 50 metrów, wzniesiony w 1808 roku ku czci Napoleona I. Na szczycie stoi pruska kolumna.

Które cmentarze w Szczecinie można zwiedzać?

Dwa dawne cmentarze są dziś dostępne jak miejsca spacerowe: cmentarz przy ulicy Ostrowskiej na Żelechowej i Cmentarz Golęciński w Golęcinie-Gocławiu. Odwiedzaj je z szacunkiem, bo to miejsca spoczynku.

Cmentarz przy ulicy Ostrowskiej to dawny cmentarz ewangelicki, położony na małym wzgórzu o powierzchni 3,31 hektara. Od 2016 roku jest parkiem miejskim z lapidarium. Jest wpisany do rejestru zabytków i ma pomnik poległych w latach 1914-1918. Cmentarz Golęciński to zamknięty cmentarz komunalny, założony przy dawnej wsi Frauendorf, z trzema przedwojennymi nagrobkami. Nowych pochówków na nim nie ma od lat osiemdziesiątych ubiegłego wieku.

O największej szczecińskiej nekropolii przeczytasz w artykule o Cmentarzu Centralnym jako parku-nekropolii wzorowanej na Ohlsdorfie, a o cmentarzach wojennych w osobnym tekście. Ślady trudniejszej historii miasta zbiera kategoria Miejsca pamięci: Szczecin.

Jak połączyć pomniki z innymi miejscami w mieście?

Najlepiej według dzielnic: Wały Chrobrego i zamek razem ze Starym Miastem, plac Grunwaldzki z Marynarzem i Colleonim w Centrum, Jasne Błonia z Czynem Polaków i Janem Pawłem II w Łęknie i Śródmieściu-Północ.

Gdy chcesz zobaczyć też budowle, zajrzyj do zabytków w Szczecinie i do kościołów i klasztorów. Zieleń znajdziesz w kategorii Parki i przyroda: Szczecin, wnętrza muzealne w Muzea: Szczecin, a spacerowe zakątki w Klimatyczne miejsca: Szczecin. Wszystkie atrakcje miasta zebrano na stronie atrakcji Szczecina, a pomniki i cmentarze z całego regionu w kategorii Cmentarze i pomniki.

Najczęstsze pytania

Czy pomniki w Szczecinie są bezpłatne?

Prawie wszystkie tak. Stoją w przestrzeni miejskiej, na placach, skwerach i w parkach, więc oglądasz je bez biletu.

Gdzie w Szczecinie są ławeczki z brązowymi postaciami?

Między innymi na Turzynie (Michał Doliwo-Dobrowolski), w Głębokiem-Pilchowie (Józef Haller), na Żelechowej (Sophie Caroline Auguste Tilebein) i w Parku Generała Andersa (Jan Czekanowski).

Gdzie stoi najwyższy pomnik w Szczecinie?

Wśród opisanych tu pomników najwyższy jest Pomnik Czynu Polaków w Parku Kasprowicza, to kolumna sięgająca około 22,5 metra.

Który pomnik w Szczecinie pochodzi z najdawniejszej epoki?

Pomnik Fryderyka II Wielkiego z 1793 roku, który od 2015 roku stoi na dziedzińcu Muzeum Narodowego przy Staromłyńskiej. Do tej samej epoki należy barokowy Posąg Flory z placu Orła Białego.

Czy w Szczecinie można zwiedzać dawne cmentarze?

Tak. Cmentarz przy ulicy Ostrowskiej jest od 2016 roku parkiem miejskim z lapidarium, a Cmentarz Golęciński to zamknięty cmentarz z trzema przedwojennymi nagrobkami. Obowiązuje na nich spokój i szacunek.