Zabytki techniki

Zabytki techniki na Pomorzu Zachodnim: latarnie, mosty, mariny i wieże ciśnień, od Niechorza po Stargard, kilkadziesiąt miejsc.

To zestaw dla osób, które wolą oglądać konstrukcje niż ekspozycje: wieże z tarasem widokowym, mosty nad Odrą i cieśninami, porty jachtowe i dawne budowle kolejowe. Większość leży pod gołym niebem, więc zestaw dobrze łączy się ze spacerem lub wyjazdem nad morze.

Na które latarnie morskie regionu można wejść?

Najwięcej zabytków techniki w regionie to latarnie morskie. Na wybrzeżu zwiedza się wieże w Darłówku, Gąskach, Jarosławcu, Niechorzu, Kołobrzegu i Świnoujściu, a tylko Kikut w Wolińskim Parku Narodowym jest zamknięty dla zwiedzających. Każda ma inny charakter i wysokość.

Latarnia Morska Niechorze stoi na klifie w gminie Rewal, mierzy 45 m, a na taras widokowy prowadzi 208 schodów, a wieżę wzniesiono w 1866 roku. Tuż obok działa Park Miniatur Latarni Morskich z miniaturami wszystkich latarni polskiego wybrzeża, wykonanymi w skali jeden do dziesięciu, dobry przystanek z dziećmi, gdy dorośli chcą porównać wieże bez jeżdżenia po całym wybrzeżu.

Latarnia morska Świnoujście w Warszowie to ceglana wieża z roku 1857, według Wikipedii najwyższa na polskim wybrzeżu, ze 308 schodami. Latarnia Morska Jarosławiec z 1838 roku mierzy 33,3 m i stoi w samej wsi, a Latarnia Morska Gąski z lat 1876-1878 ma taras po 190 stopniach i leży w gminie Mielno, między Kołobrzegiem a Darłowem.

Latarnia Morska Darłowo w Darłówku, przy ujściu Wieprzy, jest niska i ceglana, wzniesiona w 1885 roku, a w 1927 roku podwyższona. Latarnia Morska Kołobrzeg z 1945 roku wznosi się nad Zatoką Pomorską, na głównej platformie dawnego fortu. Latarnia Morska Kikut z 1962 roku, przerobiona z wieży widokowej, jest bezobsługowa i niedostępna dla zwiedzających, więc można ją tylko znać z opisów.

Jakie porty i mariny warto zobaczyć nad morzem i Zalewem Szczecińskim?

Drugą dużą grupą są porty: jachtowe, rybackie i przystanie na brzegach Zalewu Szczecińskiego, jeziora Dąbie i Bałtyku. To miejsca na spokojny spacer po nabrzeżu, obejrzenie jachtów i kutrów, a często także na wypożyczenie kajaka czy rejs.

Nad samym morzem warto zajrzeć do Stawa Młyny w Świnoujściu, białego znaku nawigacyjnego w kształcie wiatraka z lat 1873-1874, stojącego na końcu Falochronu Zachodniego. W Dźwirzynie czeka Port morski Dźwirzyno, niewielki port rybacki i jachtowy przy ujściu kanału prowadzącego z jeziora Resko Przymorskie. Rybackie klimaty zapewniają Przystań Rybacka w Chłopach z kolorowymi kutrami i smażalniami oraz Przystań Rybacka w Unieściu na mierzei między morzem a jeziorem Jamno, gdzie można kupić świeżą rybę.

Nad Zalewem Szczecińskim i na Wolinie leżą kolejne przystanie. Marina Wapnica w gminie Międzyzdroje ma 52 miejsca postojowe i sąsiaduje z Wolińskim Parkiem Narodowym, a Port Wapnica leży na wschodnim brzegu Wicka Wielkiego. Marina Kamień Pomorski to duży port jachtowy z ponad 290 miejscami, blisko Starówki. Marina Trzebież działa w miejscu dawnego ośrodka żeglarskiego, z polem namiotowym, Marina Kopice urządzono w pirackim stylu, a Przystań przy Kanale Młyńskim w Stepnicy leży w osłoniętym kanale pół kilometra od centrum.

Co z zabytków techniki zobaczyć w Szczecinie?

Szczecin ma w tym zestawie najwięcej pozycji: kilkanaście obiektów, od mostów po muzea. Nad Odrą Zachodnią stoją dwa mosty z historią: Most Długi w Szczecinie, łączący centrum z Łasztownią, odbudowany w 1959 roku, oraz Most na Wyspę Jaskółczą w Szczecinie, stalowy, z lat 1920-1921; to jedyny szczeciński most, który przetrwał II wojnę światową. Most Cłowy w Szczecinie przerzucono przez Regalicę w miejscu dawnego średniowiecznego myta.

Przy jeziorze Dąbie skupiają się przystanie: Marina Pogoń zmieści do trzystu jednostek, a przy porcie działa tawerna, Port Jachtowy Marina Dąbie oferuje kajaki i deski SUP, a Centrum Żeglarskie przy ul. Przestrzennej łączy przystań z rejsami i kursami. Wszystkie trzy leżą w dzielnicy Dąbie, więc spokojnie obejdziesz je w jedno popołudnie.

Na deszcz zostają muzea. Muzeum Techniki i Komunikacji w Szczecinie działa w dawnej zajezdni tramwajowej: zobaczysz tam szczecińskie pojazdy i skorzystasz z interaktywnego centrum nauki. Muzeum Techniki Wojskowej działa w bunkrze na Międzyodrzu i otwiera się w ogłaszanych terminach, więc przed wyjściem sprawdź komunikat muzeum.

Zwolennicy architektury kolejowej mają dwa adresy. Dworzec Niebuszewo w Szczecinie z lat 1924-1929 przy ul. Elizy Orzeszkowej od 2002 roku nie obsługuje pasażerów, a Wiata peronowa na przystanku Szczecin Pogodno to żelbetowa wiata z 1973 roku, w stylu brutalizmu; do rejestru zabytków trafiła w 2019 roku. Pełną listę miasta zbiera strona Zabytki techniki: Szczecin.

Jakie mosty i wieże ciśnień leżą poza Szczecinem?

Mosty regionu to osobna, ciekawa grupa, bo wiele z nich się porusza. Most obrotowy w Wolinie nad cieśniną Dziwną jest jednym z pięciu takich w Polsce. Most zwodzony w Dziwnowie z 1994 roku otwiera się elektrycznie dla jednostek pływających, a Most zwodzony w Gryfinie to kratownicowa konstrukcja przez Odrę Wschodnią z lat 1911-1913.

W Świnoujściu Most Piastowski w Świnoujściu łączy wyspy Karsibór i Ognicę, ma 407 m i otwarto go w 2012 roku. W Wałczu Most Kłosowski to stalowy most wiszący z 1978 roku o długości 85 m, przeznaczony tylko dla pieszych, nad jeziorem Raduń.

Wieże ciśnień są dwie. Wieża ciśnień w Stargardzie Szczecińskim to neoromańska budowla z lat 1896-1897, wysoka na 65 m, w parku Chrobrego. Wieża ciśnień w Trzebiatowie z 1906 roku stoi przy dworcu i ma rzadki kulisty zbiornik typu Klönne. W Stargardzie możesz dodać Mały Młyn w Stargardzie Szczecińskim, ceglany młyn z roku 1894, położony nad kanałem Krąpieli; do 1999 roku pracował, dziś mieści hotel.

Gdzie obejrzeć dawne koleje wąskotorowe?

W Gryficach działa Stała Wystawa Pomorskich Kolei Wąskotorowych w Gryficach, oddział Muzeum Narodowego w Szczecinie. To skansen parowozów i wagonów kolejek wąskotorowych Pomorza Zachodniego, dobry cel wyprawy dla miłośników kolei i dla rodzin z dziećmi.

Jak zaplanować dzień wśród zabytków techniki?

Większość miejsc jest ogólnodostępna i nadaje się na wyjazd we dwoje albo samotny spacer. Wejścia na latarnie i godziny pracy muzeów zmieniają się, więc sprawdź je na miejscu, a plan oprzyj na odległościach. Jednego dnia w Niechorzu zobaczysz latarnię i park miniatur, a w jeden dzień na Wolinie połączysz Wolin, Dziwnów i Wapnicę.

W Świnoujściu zbierz latarnię, Stawę Młyny i Most Piastowski, a w Szczecinie zacznij od Łasztowni i mostów, potem przejdź do Dąbia. Gdy pada, wybierz muzea. Osobne zestawienia znajdziesz na stronie Zabytki techniki: Świnoujście.

Najczęstsze pytania

Do których latarni wpuszczają zwiedzających?

Wejdziesz na wieże w Darłówku, Gąskach, Jarosławcu, Niechorzu, Kołobrzegu i Świnoujściu. Do Kikuta, który leży na terenie Wolińskiego Parku Narodowego, zwiedzający nie wejdą.

Gdzie jest najwyższa latarnia na polskim wybrzeżu?

Wikipedia wskazuje Świnoujście. Latarnia stoi w Warszowie, została zbudowana z cegły w 1857 roku i ma 308 stopni.

Gdzie zobaczyć most obrotowy?

W Wolinie, nad cieśniną Dziwną. To jeden z pięciu istniejących w Polsce mostów obrotowych.

Jakie zabytki techniki zobaczyć, gdy pada deszcz?

Wybierz Muzeum Techniki i Komunikacji, Muzeum Techniki Wojskowej w Szczecinie albo wystawę kolei wąskotorowych w Gryficach. Przy Muzeum Techniki Wojskowej sprawdź ogłoszone terminy otwarcia.

Które przystanie leżą w pobliżu Szczecina?

Na jeziorze Dąbie leżą Marina Pogoń, Port Jachtowy Marina Dąbie i Centrum Żeglarskie, a dalej nad Zalewem Szczecińskim Marina Trzebież i Marina Kopice.