Cmentarze i pomniki

Cmentarze i pomniki na Pomorzu Zachodnim: ponad trzydzieści bezpłatnych miejsc, od Herkulesa na Wałach Chrobrego po cmentarze w Stargardzie.

To przegląd rzeźb, ławeczek, pomników i nekropolii, które można obejrzeć bez biletu, najczęściej podczas zwykłego spaceru. Większość leży w Szczecinie, ale są też pozycje z Kołobrzegu, Koszalina, Świnoujścia, Sławna i Międzyzdrojów. Strona pomoże wybrać miejsca według tematu: sztuka w przestrzeni miejskiej, historia, postaci i cmentarze.

Które pomniki Szczecina warto zobaczyć najpierw?

Na pierwszy spacer wybierz Stare Miasto i Centrum. Na niewielkiej przestrzeni stoją tu Herkules na Wałach Chrobrego, Colleoni na placu Lotników, Flora na placu Orła Białego oraz pomnik książąt pomorskich przy zamku.

Herkules walczący z centaurem to rzeźba z piaskowca, dzieło Ludwiga Manzla z 1916 roku, ustawiona na tarasie przed Muzeum Narodowym. Konny posąg w Pomniku Bartolomeo Colleoniego na placu Lotników to kopia renesansowego pomnika z Wenecji, wykonana w 1909 roku. Posąg Flory na placu Orła Białego jest barokową grupą figuralną z piaskowca: bogini z koszem kwiatów i dwoma puttami, dawniej na attyce pałacu Grumbkowa.

Przy Zamku Książąt Pomorskich, w pobliżu Wieży Dzwonów, stoi pomnik księcia Bogusława X i Anny Jagiellonki z 1974 roku. Na dziedzińcu Muzeum Narodowego, przy ulicy Staromłyńskiej, od 2015 roku można zobaczyć marmurowy pomnik Fryderyka II Wielkiego z 1793 roku. Przy Placu Mickiewicza stoi pomnik Adama Mickiewicza odsłonięty w 1960 roku. Pozostałe pomniki dzielnicy zbiera strona Cmentarze i pomniki: Stare Miasto, a pomniki Centrum strona Cmentarze i pomniki: Centrum.

Gdzie w Szczecinie znaleźć ławeczki i pomniki postaci?

W Szczecinie stoi kilka pomników w formie ławeczek z postaciami. Najłatwiej połączyć je w jeden spacer między Turzynem, Nowym Miastem i Centrum.

Ławeczka Michała Doliwo-Dobrowolskiego na skwerze jego imienia na Turzynie to brąz z 2022 roku, przedstawiający wynalazcę trójfazowego silnika indukcyjnego. W Parku Generała Andersa, na Nowym Mieście, siedzi na podróżnym kufrze Jan Czekanowski, antropolog badający Afrykę. Na skwerze Hallerczyków stoi ławeczka Józefa Hallera, a przy skrzyżowaniu ulic Robotniczej i Dębogórskiej ławeczka Sophie Caroline Auguste Tilebein, niemieckiej artystki i fundatorki pomocy dla ubogich dziewcząt.

Kto idzie z dziećmi, zatrzyma się przy Pomniku Króla Maciusia I przy ulicy Rayskiego, granitowej rzeźbie bohatera książki Janusza Korczaka z 1961 roku. Wesoły charakter ma Pomnik Paprykarza szczecińskiego na placu Gryfitów, instalacja w kształcie otwartej puszki. Więcej pomysłów dla rodzin zbiera kategoria Dla dzieci. Poza Szczecinem podobną formę ma Ławeczka Gustawa Holoubka w Międzyzdrojach, odsłonięta w 2008 roku.

Jakie pomniki stoją na szczecińskich Jasnych Błoniach i przy alei Wojska Polskiego?

Rejon Jasnych Błoni i alei Wojska Polskiego to skupisko pomników z XX wieku. Przy Parku Kasprowicza stoją dwa pomniki naprzeciw siebie, a w okolicy kolejne.

Pomnik Czynu Polaków w Parku Kasprowicza to kolumna ze stali nierdzewnej o wysokości około 22,5 metra z trzema brązowymi orłami, odsłonięta w 1979 roku. Naprzeciwko stoi pomnik Jana Pawła II, który upamiętnia mszę odprawioną na Jasnych Błoniach 11 czerwca 1987 roku. Przy placu Szarych Szeregów znajdziesz pomnik marszałka Józefa Piłsudskiego, a przy skrzyżowaniu alei Wojska Polskiego i ulicy Zaleskiego pomnik Telesfora Badetki, obelisk z piaskowca z 1999 roku.

Szczecin ma też pomniki związane z pracą i transportem: Pomnik Marynarza przy placu Grunwaldzkim z miedzianą rzeźbą sternika z 1980 roku oraz Pomnik Kolejarza przed dworcem Szczecin Główny z 1964 roku. W Pogodnie stoi Pomnik Miłosiernego Samarytanina z piaskowca, a przy skrzyżowaniu ulic Unii Lubelskiej i Klonowica Wzgórze Napoleona, sztuczny kopiec z 1808 roku o wysokości około ośmiu metrów, z pruską kolumną na szczycie. Pomnik Kornela Ujejskiego, popiersie z 1901 roku, znajdziesz między Bramą Portową a placem Zwycięstwa: zobacz kartę. Komplet obiektów w mieście opisuje strona Cmentarze i pomniki: Szczecin, a Nowe Miasto ma osobną stronę Cmentarze i pomniki: Nowe Miasto.

Które cmentarze można zwiedzać na Pomorzu Zachodnim?

Na liście są cztery cmentarze: dwa w Szczecinie, jeden w Koszalinie i jeden w Stargardzie. Różnią się charakterem: jeden jest zamknięty dla nowych pochówków, inny jest dziś parkiem, a dwa mają z kolei kwatery wojenne.

Cmentarz przy ul. Ostrowskiej w Żelechowej to dawny cmentarz ewangelicki z 1912 roku, od 2016 roku park miejski z lapidarium, wpisany do rejestru zabytków od 1978 roku. Cmentarz Golęciński w Golęcinie-Gocławiu jest komunalny i zamknięty, z trzema przedwojennymi nagrobkami. W Koszalinie Cmentarz Komunalny założono w 1897 roku; zajmuje około 36 hektarów i ma kwatery wojenne oraz lapidarium nagrobków. W Stargardzie Stary Cmentarz Komunalny z 1910 roku to największa i najstarsza z istniejących dziś nekropolii miasta, a jego część jest zadrzewionym terenem spacerowym.

O największym szczecińskim cmentarzu jako parku-nekropolii pisze artykuł Cmentarz Centralny w Szczecinie, a o cmentarzach wojennych regionu tekst Cmentarze wojenne Szczecina i regionu. Miejsca związane z historią II wojny światowej opisuje osobna kategoria Miejsca pamięci.

Jakie pomniki warto zobaczyć poza Szczecinem?

Poza stolicą regionu pomniki są rozproszone, dlatego najlepiej łączyć je z innym celem podróży, na przykład z pobytem nad morzem.

W Kołobrzegu stoją Pomnik Zaślubin Polski z Morzem z 1963 roku w parku zdrojowym między latarnią a molem oraz Pomnik Sanitariuszki z 1980 roku, który upamiętnia kobiety walczące w Wojsku Polskim, zwłaszcza w walkach o miasto w marcu 1945 roku. W Pustkowie, na klifie, wznosi się metalowy Bałtycki Krzyż Nadziei o wysokości dziewiętnastu metrów, ukończony w 2007 roku. W Sławnie, przy Bramie Koszalińskiej, stoi pomnik „Chrystus przybywa do Sławna” odsłonięty w 2001 roku. W Koszalinie jest pomnik generała Władysława Sikorskiego z 2003 roku. Na wzgórzu Piekielnik w Puszczy Bukowej stoi z kolei granitowa stela z 1894 roku, Pomnik Carla Ludwiga Gené, poświęcona nadleśniczemu.

Pomnik lotników RAF na Karsiborze w Świnoujściu stoi w pobliżu miejsca, w którym 16 kwietnia 1945 roku spadł brytyjski bombowiec Lancaster. Upamiętnia jego załogę, która zginęła podczas nalotu na niemiecki krążownik „Lützow”.

Jak ułożyć spacer po pomnikach w Szczecinie?

Prostsza pętla prowadzi z Wałów Chrobrego przez Stare Miasto na plac Orła Białego i dalej do Centrum. Po drodze miniesz Herkulesa, pomnik książąt pomorskich, pomnik Fryderyka II, Florę i Colleoniego. Drugi dzień warto poświęcić na Jasne Błonia i aleję Wojska Polskiego.

Spacer dobrze łączy się z odwiedzinami w muzeach i zabytkach Starego Miasta albo z wizytą w parkach. Parki Szczecina opisuje artykuł Parki Szczecina. Dla fanów historii sztuki ciekawe będą też miejsca kultury.

Najczęstsze pytania

Czy zwiedzanie pomników i cmentarzy jest bezpłatne?

Prawie wszystkie miejsca z tej strony mają tag „Bezpłatne”. Pomniki stoją w przestrzeni miejskiej, a cmentarze są dostępne dla odwiedzających. Nie wymaga to biletu.

Gdzie w Szczecinie stoi najwięcej pomników?

Najwięcej na Starym Mieście, w Centrum i na Nowym Mieście. Szczecin ma w tym zestawieniu dwadzieścia kilka miejsc, a każda dzielnica ma własną stronę z pomnikami.

Które pomniki sprawdzą się na spacer z dziećmi?

Pomnik Króla Maciusia I przy ulicy Rayskiego, Pomnik Paprykarza szczecińskiego na placu Gryfitów i ławeczki z postaciami w Szczecinie. Są niewielkie i łatwo je odnaleźć.

Czy na Pomorzu Zachodnim są pomniki poza Szczecinem?

Tak: w Kołobrzegu, Koszalinie, Świnoujściu, Sławnie, Międzyzdrojach, Pustkowie i w Puszczy Bukowej koło Kołowa.

Który cmentarz w regionie jest dziś parkiem?

Cmentarz przy ul. Ostrowskiej w Szczecinie. To dawny cmentarz ewangelicki, przekształcony w 2016 roku w park miejski z lapidarium.