Atrakcje: Stare Miasto

Co zobaczyć na Starym Mieście w Szczecinie: Zamek Książąt Pomorskich, Wały Chrobrego, archikatedrę i kilkadziesiąt zabytków w jednej dzielnicy.

Stare Miasto to historyczne jądro Szczecina, położone nad Odrą, i miejsce, w którym da się zrobić cały dzień pieszo. Skupiają się tu zamek, kościoły, pałace, place i muzea, a przy okazji kilka niewielkich pomników i miejsc pamięci. Dzielnicę łatwo podzielić na kilka tras, od tarasu nad Odrą po rynki.

Od czego zacząć zwiedzanie Starego Miasta w Szczecinie?

Najprościej zacząć od Wałów Chrobrego i Zamku Książąt Pomorskich, bo to dwa najmocniejsze punkty dzielnicy, oddalone od siebie o krótki spacer. Resztę zwiedzania układa się potem wokół nich: na zachód place i pałace, na północ kościoły i rynki.

Wały Chrobrego to taras na skarpie nad Odrą, który ciągnie się na około pół kilometra. Powstał w latach 1902-1921 wraz z budynkami muzeum, urzędu wojewódzkiego oraz uczelni morskiej. Na tarasie stoi Herkules walczący z centaurem, piaskowcowa rzeźba Ludwiga Manzla z 1916 roku, którą można obejrzeć bez biletu. Obok wznosi się Budynek Urzędu Wojewódzkiego w Szczecinie, trzy połączone budynki z lat 1906-1911, nad którymi wznosi się wieża wysoka na 72 metry.

Od tarasu do zamku jest niedaleko. Zamek Książąt Pomorskich w Szczecinie przy ulicy Korsarzy 34 to renesansowa siedziba Gryfitów, odbudowana po wojnie, z kryptą książęcą, wieżą widokową i instytucjami kultury. U jego stóp, przy ulicy Panieńskiej 47, stoi Baszta Panieńska, gotycka baszta z XIV wieku zrekonstruowana w 1964 roku, zwana też Basztą Siedmiu Płaszczy.

Jakie zabytki obejrzeć w okolicy zamku?

Wokół zamku jest kilka obiektów, które łatwo połączyć w jeden spacer: stajnia książęca, pomnik pary książęcej i Baszta Panieńska. Wszystkie leżą blisko siebie.

Stajnia książęca w Szczecinie przy ulicy Rycerskiej 3 to szachulcowy budynek z około 1600 roku, z renesansowym portalem i dawnym dźwigiem. Przy północno-zachodnim narożniku zamku, obok Wieży Dzwonów, stoi Pomnik księcia Bogusława X i jego żony królewny Anny Jagiellonki w Szczecinie, dzieło Leonii Chmielnik i Anny Paszkiewicz z 1974 roku.

Barokową stronę dzielnicy pokazuje Brama Królewska w Szczecinie przy placu Hołdu Pruskiego. Zbudowano ją w latach 1725-1728, a jej szczyty zdobią rzeźby Marsa i Herkulesa autorstwa Bartholomé Damarta. To jedna z bram miejskich dawnej pruskiej twierdzy.

Które place i pałace warto zobaczyć?

Najgęstsze skupisko pałaców jest wokół placu Orła Białego i placu Żołnierza Polskiego. Wszystkie te adresy leżą blisko siebie, więc można je obejść pieszo, wchodząc do środka tylko tam, gdzie mieszczą się muzea.

Plac Orła Białego w Szczecinie to dawny Rynek Koński, po niemiecku Roßmarkt, z fontanną z 1732 roku. Fontannę opisuje osobna karta, Fontanna Orła Białego w Szczecinie: najstarsza zachowana barokowa fontanna miasta, zbudowana w latach 1729-1732 według projektu Johanna Friedricha Graela. Na placu stoi też Posąg Flory w Szczecinie, barokowa rzeźba z piaskowca, na placu od 1991 roku.

Budynki przy placu to Pałac Pod Globusem w Szczecinie z lat 1890-1891, neobarokowy gmach z globusem na szczycie, oraz Pałac Joński w Szczecinie z klasycystyczną fasadą, od 2021 roku w rękach Akademii Sztuki. Za rogiem, przy ulicy Staromłyńskiej 13, stoi Pałac Velthusena z lat 1778-1779, dawna winiarnia i fabryka fortepianów, a od 1963 roku szkoła muzyczna.

Plac Żołnierza Polskiego i ulica Staromłyńska

Dalej na północ stoją budynki, w których można wejść do środka. Pałac pod Głowami w Szczecinie przy placu Żołnierza Polskiego 2 to klasycystyczny budynek z końca XVIII wieku, dawna komendantura twierdzy, dziś siedziba Muzeum Sztuki Współczesnej i Klubu 13 Muz. Przy ulicy Staromłyńskiej 27 stoi Pałac Sejmu Stanów Pomorskich, barokowy gmach z lat 1726-1729, który jest dziś oddziałem Muzeum Narodowego.

Pomiędzy nimi zachowały się Domki Profesorskie w Szczecinie, rząd kamienic przy placu Żołnierza Polskiego 6-11, dawnych domów kanoników i profesorów Pedagogium, z gotyckimi piwnicami.

Gdzie są kościoły Starego Miasta?

Na Starym Mieście stoją cztery świątynie, w tym cerkiew, a trzy z nich to gotyckie budowle z cegły. Warto zwiedzać je pojedynczo, bo każdy ma inny charakter i inną historię.

Bazylika Archikatedralna św. Jakuba Apostoła w Szczecinie przy ulicy św. Jakuba 5 to główny kościół miasta i archidiecezji, gotycka ceglana hala z wieżą o hełmie wysokim na 110,18 metra i z punktami widokowymi w hełmie. Mniejszy, ale starszy w charakterze jest Kościół św. Piotra i św. Pawła w Szczecinie na placu Świętych Piotra i Pawła, gotycka świątynia ze stropem z malowidłem z 1703 roku, należąca do Europejskiego Szlaku Gotyku Ceglanego.

Kościół św. Jana Ewangelisty w Szczecinie przy ulicy Świętego Ducha 9 to jedyna zachowana część dawnego klasztoru franciszkańskiego, z polichromiami z XV i XVI wieku. Odmienny charakter ma Cerkiew św. Mikołaja w Szczecinie, prawosławna konkatedra z 2011 roku w stylu bizantyjskim, na planie krzyża greckiego. Pełna lista jest na stronie Kościoły i klasztory: Stare Miasto.

Jakie muzea są na Starym Mieście?

Najwięcej muzeów jest w rękach jednej instytucji: Muzeum Narodowego w Szczecinie, które ma tu kilka oddziałów i jest największą instytucją kultury w województwie. To najlepszy wybór na dzień z deszczem, bo wszystko jest pod dachem i w krótkiej odległości.

Muzeum Narodowe w Szczecinie przy Wałach Chrobrego 3 ma gmach główny z lat 1908-1913 według projektu Wilhelma Meyera-Schwartau, na planie litery E, opisany w osobnej karcie Gmach Główny Muzeum Narodowego w Szczecinie. W dziedzińcu stoi Pomnik Fryderyka II Wielkiego w Szczecinie, marmurowa rzeźba z 1793 roku według projektu Schadowa, przeniesiona tu w 2015 roku.

Inne oddziały to Muzeum Sztuki Współczesnej przy ulicy Staromłyńskiej 1, z wystawami czasowymi, oraz Muzeum Centrum Dialogu Przełomy przy placu Solidarności 1. Podziemna ekspozycja opowiada o powojennych losach Szczecina i regionu, a sam budynek w 2016 roku dostał tytuł World Building of the Year. W Ratusz Staromiejski w Szczecinie przy ulicy Księcia Mściwoja II 8, gotyckim budynku z XV wieku odbudowanym w latach 1972-1975, mieści się Muzeum Historii Szczecina. Wszystkie muzea znajdziesz na stronie Muzea: Stare Miasto.

Gdzie na rynki i klimatyczne uliczki?

Dla spaceru bez celu najlepsze są rynki i uliczki wokół Rynku Siennego. To niewielkie przestrzenie, odbudowane po wojnie, które dobrze pasują na spacer we dwoje.

Rynek Sienny w Szczecinie to brukowany plac, dawny Heumarkt, z Ratuszem Staromiejskim i kamienicami częściowo odbudowanymi w latach 90. XX wieku. Na północny wschód leży Rynek Nowy w Szczecinie, plac powstały po pożarze kościoła św. Mikołaja, z odbudowaną pierzeją i odsłoniętymi fundamentami kamienic, a na nim schodzi się osiem ulic. Krótką uliczką między nimi biegnie Targ Rybny w Szczecinie, 49-metrowa ulica o średniowiecznym rodowodzie z nawierzchnią z kostki granitowej.

Jeszcze spokojniejszy jest Plac Mariacki w Szczecinie, niewielki plac w miejscu zburzonego kościoła Mariackiego, przy domu narodzin przyszłej Katarzyny II. Dla porządku: Kamienica Loitzów przy ulicy Kurkowej 1 to późnogotycka kamienica z lat 1539-1547, dawny dom bankierskiej rodziny Loitzów, dziś Liceum Plastyczne, a Gmach rektoratu Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego (dawny Nowy Ratusz) przy ulicy Rybackiej 1 to neorenesansowy gmach z lat 1900-1902.

Co zobaczyć za darmo i gdzie odpocząć?

Bezpłatnych miejsc jest tu kilka: park oraz pomniki i rzeźby. To dobra opcja na spacer bez biletów i dla osób, które wolą oglądać zabytki z zewnątrz.

Park im. Stefana Żeromskiego w Szczecinie to park dendrologiczny o powierzchni około 22 hektarów na miejscu dawnych cmentarzy, z rzeźbami i kolekcją 177 gatunków drzew. Jest drugim pod względem wielkości parkiem miejskim w Szczecinie. Przy parku stoi Pomnik Adama Mickiewicza w Szczecinie, dzieło Sławomira Lewińskiego, odsłonięte w 1960 roku. Pozostałe bezpłatne punkty to rzeźby opisane wyżej: Herkules na Wałach Chrobrego, Posąg Flory, pomnik Fryderyka II i pomnik pary książęcej przy zamku.

Kto woli czytać w chłodzie, może odwiedzić Książnica Pomorska im. Stanisława Staszica w Szczecinie przy ulicy Podgórnej 15/16, największą bibliotekę Pomorza Zachodniego, działającą od 1905 roku, z czytelnią pomorzoznawczą i biblioteką cyfrową. Na dzień z deszczem sprawdzą się też teatry: Kana (teatr), teatr alternatywny z 1979 roku z siedzibą w kamienicy przy placu Piotra i Pawła i laurem z Edynburga, oraz Teatr Współczesny w gmachu Muzeum Narodowego. Pełna lista teatrów jest na stronie Teatry i opera: Stare Miasto, a zabytki zebrano w Zabytkach: Stare Miasto.

Jakie miejsca pamięci są na Starym Mieście?

Na Starym Mieście są dwa miejsca pamięci. Opisujemy je osobno od zabytków, rzeczowo.

Nowa Synagoga w Szczecinie nie istnieje. Stała przy Grüne Schanze, dziś jest to działka przy ulicy Dworcowej 9a, a budynek wzniesiony w latach 1873-1875 spłonął w nocy 9/10 listopada 1938 roku. Miejsce oznacza tablica przy gmachu Książnicy Pomorskiej. Na placu Solidarności stoi Pomnik Ofiar Grudnia 1970, odsłonięty w 2005 roku i potocznie nazywany Aniołem Wolności. Poświęcono go ludziom, którzy zginęli w Szczecinie w grudniu 1970 roku. Znajduje się obok Muzeum Centrum Dialogu Przełomy.

Najczęstsze pytania

Co zobaczyć na Starym Mieście w Szczecinie w jeden dzień?

Zacznij od Wałów Chrobrego i Zamku Książąt Pomorskich, potem przejdź do placu Orła Białego z pałacami, a na koniec do kościołów i Rynku Siennego. Muzea zostaw na deszcz albo na drugi dzień.

Co na Starym Mieście jest za darmo?

Bezpłatne są między innymi Park im. Stefana Żeromskiego, Herkules walczący z centaurem, Posąg Flory, pomnik Fryderyka II, pomnik Mickiewicza i pomnik księcia Bogusława X z żoną.

Co robić na Starym Mieście, gdy pada deszcz?

Wybierz muzea: Muzeum Narodowe, Muzeum Sztuki Współczesnej i Muzeum Centrum Dialogu Przełomy. Pod dachem są też Książnica Pomorska oraz teatry Kana i Współczesny.

Które miejsca nadają się na spacer we dwoje?

Z tagiem dla par oznaczono Rynek Sienny, Rynek Nowy, Plac Mariacki, Targ Rybny, plac Orła Białego i Fontannę Orła Białego.

Gdzie leży katedra w Szczecinie?

Archikatedra św. Jakuba stoi przy ulicy św. Jakuba 5 na Starym Mieście. Jej wieża ma hełm o wysokości 110,18 metra, a w hełmie są punkty widokowe.